Kerngegevens Spanje

Een goede voorbereiding en gedegen kennis van de Spaanse markt is essentieel om succesvol zaken te kunnen doen.

 Algemeen
Het gedecentraliseerde Spanje heeft 17 autonome regio´s die onderling sterk verschillen in politieke en culturele eigenschappen. De regionale regeringen hebben verregaande bevoegdheid op de meeste terreinen. Naast politieke verschillen, kenmerken de regio´s zich door hun eigen cultuur. Dit uit zich in regionale talen en dialecten, wisselende zakenculturen en onderling verschillende gebruiken en tradities. De twee belangrijkste centra voor ondernemers zijn Madrid en Barcelona.

Spanje  
Officiële naam Reino de España
Oppervlakte 504.880 km2 (inclusief eilanden) (ruim 12 x Nederland)
Hoofdstad Madrid
Belangrijke steden Madrid, Barcelona, Valencia, Sevilla, Bilbao, Zaragoza
Type overheid Constitutionele monarchie
Staatshoofd Koning Juan Carlos I de Borbón
Regeringsleider Premier Mariano Rajoy Brey
Religie Katholiek 94%, overig 6%
Aantal inwoners 46,1 mln. (2013)

 

 Economie
Spanje heeft een moderne economie, gebaseerd op kennis en heeft een hoogopgeleide bevolking. In de periode van 1995 tot 2007 had de Spaanse economie jaarlijks bovengemiddelde groeicijfers.

In onderstaande tabel ziet u de ontwikkelingen in de Spaanse economie in de afgelopen paar jaar en de verwachtingen voor de komende jaren.

  2011
2012
2013 2014
Bevolking (miljoen) 46.8  46.7  47.1  47.1
BBP per capita (EUR)  23.016  23.519  24.065  24.715
BBP (EUR mld.)  1.094  1.128  1.163  1.205
Economische groei*   0.1 -1.6  -1.3  0.6
Private consumptie*  0.3  0.8  1.3  1.5
Industriële productie*  1.0  2.0  2.9  3.8
Werkloosheid (% van beroepsbevolking)  21.6  25.0  26.9  26.7
Fiscale balans (% van BBP)  -6.5  -5.1  -4.2  -3.6
Publieke schuld (% van BBP)  58.6  74.5  80.8  85.8

 * % jaarlijkse verandering 

 

Ontwikkeling van de Spaanse economie
De jarenlange groei van de Spaanse economie werd voornamelijk aangejaagd door de uitdijende vastgoedmarkt en het toerisme. Na de toetreding tot de EU kwamen daar de Europese subsidies bovenop waarmee onder andere infrastructuurprojecten zijn bekostigd.

Spanje heeft net als andere Europese landen sterk geleden onder de mondiale crisis. In Spanje kwam de klap echter extra hard aan omdat tegelijkertijd de vastgoedbubbel uiteenspatte. In de tweede helft van 2008 is Spanje in een recessie terecht gekomen. De terugval van de bouwsector was een zware slag voor de Spaanse economie aangezien dit jarenlang een van de motoren was van de economische groei. Het zwaarste jaar was 2009 waarin de economie met 3,7% kromp. Na een krimp van de economie in het eerste kwartaal van 2010, was in de rest van het jaar een licht herstel te zien.

Het herstel in de eerste helft van 2011 was vooral gebaseerd op de toegenomen vraag naar Spaanse producten vanuit het buitenland. De binnenlandse vraag bleef in veel sectoren nog achter. De Spaanse overheid voert nu verregaande hervormingen door om de economie weer te stimuleren, waaronder versoepeling van het ontslagrecht om de arbeidsmarkt flexibeler te maken, versobering van de pensioenregeling, verlaging van de ontwikkelingshulp en verlagingen van de ambtenarensalarissen.

Ook in de bankensector en op de huizenmarkt vinden grote veranderingen plaats. De Spaanse bankensector heeft forse staatssteun ontvangen om de crisis door te komen. De Spaanse centrale bank stimuleert het vertrouwen in de financiële sector door banken te dwingen transparant te zijn over hun financiële status en samen te gaan in sterkere groepen. Daarnaast heeft Madrid de solvabiliteitseisen aan de banken verscherpt, waardoor zij nu voorzichtiger zijn met nieuwe leningen. Op de woningmarkt moeten de prijzen sterk dalen om de markt weer gezond te maken. Dit proces is al in werking, maar gaat nog niet snel genoeg. Op dit moment staan ruim anderhalf miljoen huizen leeg in Spanje.

De hervormingen in 2011-2013, onder meer op de arbeidsmarkt, hebben Spanje wakker geschud. Eind 2013 werd de laatst crisishulp terugbetaald aan IMF en ECB. De banken staan nog steeds onder druk maar hebben ondertussen veel voorzieningen genomen en de top 5 maakt weer winst. Voor 2014 wordt een lichte economische groei verwacht en de bedrijven die de crisis zijn doorgekomen, met name dankzij een focus op export, kondigen langzameraan weer investeringen aan.

Financiën, bezuinigingen en hervormingen
Spanje wil het overheidstekort de komende jaren verder terugdringen om de afspraken met Brussel na te komen. De Spaanse regering heeft een omvangrijk pakket belastingverhogingen en bezuinigingen ingezet in 2011-2013 om de financiële crisis te bestrijden. In 2014 zal het Spaanse begrotingstekort nog boven het EU-plafond van 3% uitkomen.

Het begrotingstekort van Spanje was lange tijd laag (3,8% van het BBP in 2008), maar is door de toegenomen uitgaven in reactie op de crisis opgelopen tot 9,7% van het BBP in 2010 (meer dan drie keer de euro-zone limiet). De regering kondigde in juni 2011 opnieuw omvangrijke bezuinigingen aan. Naast drastische maatregelen om de overheidsuitgaven te beperken, worden industrieën geprivatiseerd, pensioenen bevroren en wordt getracht de concurrentiekracht te versterken door hervormingen op de arbeidsmarkt. Om het begrotingstekort terug te dringen zijn er verdere hervormingen doorgevoerd. Dit zijn onder andere accijnsverhogingen, salarissen van ambtenaren en afschaffing van de kerstbonus voor hogere ambtenaren.

Daarnaast is per september 2012 de btw verhoogd van 18% naar 21%. De plannen hadden in eerste instantie een negatief effect op de economische groei. Een grote reden tot zorg zijn de schulden van de autonome regio´s. In het gecentraliseerde Spanje hebben veel lagere overheden zich diep in de schulden gestoken. De Spaanse staatsschuld is eind 2013 opgekropen tot 90% van het BBP, in lijn met veel andere Europese landen. De algehele onzekerheid over de financiële situatie in Europa heeft ervoor gezorgd dat de rente die Spanje betaalt voor de staatsleningen in de zomer van 2011 omhoog is geschoten. Na ingrijpen van de Europese Centrale Bank is de rente weer gedaald en eind 2013 werd een historisch lage rente betaald (sinds het intreden van de euro).

Arbeidsmarkt
Spanje beschikt over een zeer hoogopgeleide bevolking. De werkloosheid in Spanje is echter historisch hoog en in 2013 tot een hoogtepunt van ruim 26% gestegen.

Een belangrijk deel van de werkloosheid is ontstaan door het verlies van 1,2 miljoen banen als gevolg van het instorten van de bouwmarkt. Daarnaast blijft de actieve arbeidspopulatie van Spanje toenemen door de immigrantenstroom en toenemende participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt. Hierdoor zijn er steeds meer banen nodig. Het verlies aan banen heeft voor een groot gedeelte ook te maken met de structureel inefficiënte arbeidsmarkt met een zeer dure ontslagregeling waardoor vooral jongeren van het ene tijdelijke contract naar het andere gaan. Van de jongeren zit nu circa 55% zonder baan. De Spaanse overheid voert hervormingen door om de arbeidsmarkt flexibeler te maken. De belangrijkste maatregel is het versoepelen van het ontslagrecht.

De Spaanse regering verwacht dat de banengroei dit jaar doorzet. Groei van werkgelegenheid wordt vooral verwacht in de industrie, diensten- en toerismesector.

Een belangrijk demografisch kenmerk van Spanje is de snelle vergrijzing. Op dit moment bestaat ruim 17% van de bevolking uit 65-plussers. Naar verwachting zal dit percentage binnen 15 jaar oplopen tot 21% en is in 2050 meer dan 30 procent van de bevolking ouder dan 65. Vrouwen nemen in toenemende mate deel aan de arbeidsmarkt.

Handel & investeringen
Enkele grote bedrijven tonen de zeer succesvolle internationalisering van de Spaanse economie aan. Zo behoort Banco Santander tot de grootste banken in de wereld. Santander is de financiële crisis goed doorgekomen en kocht in 2010-2012 al weer diverse nieuwe banken in Eurooa, Latijns-Amerika en de V.S. Het Spaanse Inditex (onder meer bekend van Zara) is de grootste kledingretailer ter wereld. De vergroting van de concurrentiekracht gebeurt in veel gevallen door een professioneler management te gaan voeren, waarbij flexibiliteit, innovatie, klantgerichtheid en moderne technologie een belangrijke rol spelen. De Spaanse markt bestaat echter voor een groot gedeelte uit MKB en deze bedrijven hebben meer moeite om te exporteren. Begin 2011 richtten de zeventien grootste Spaanse bedrijven een instituut op dat kleinere bedrijven moet helpen bij het verbeteren van hun concurrentievermogen.

Spanje internationaal
De Spaanse export is na de crisis, in 2010 en begin 2011 sterk gestegen. Hoewel Spanje in toenemende mate internationaliseert en het handelstekort in 2009 is afgenomen van ongeveer €36.44 miljard in 2008 tot €18.69 miljard, importeert het land nog altijd meer dan dat het exporteert. In 2012 bedroeg de totale import 25,4% van het BBP en totale export 21,6% van het BBP. De totale buitenlandse investeringen in 2012 bedroegen €21.374 miljoen. Dit is een toename van 3.7% ten opzichte van 2011. Het grootste gedeelte hiervan was afkomstig uit Nederland.

Handel tussen Spanje en Nederland
Onderstaand treft u een overzicht aan van de tien belangrijkste handelspartners in termen van import van het buitenland naar Spanje en export van Spanje naar het buitenland (cijfers over 2010). Hieruit blijkt dat Nederland een belangrijke plaats als handelspartner van Spanje inneemt.

Politiek
De socialistische regering van José Luís Zapatero (PSOE, Socialistische Partij) verloor in november 2011 de verkiezingen, met name vanwege het slechte management van de economie.De problemen op de huizenmarkt, de groeiende werkloosheid en de forse bezuinigingen hadden geleid tot grote ontevredenheid over het regeringsbeleid. Vanaf half mei 2011 protesteerden met name jongeren wekenlang tegen corruptie in de politiek, de slechte aanpak van de economische crisis, de bezuinigingsmaatregelen en de hoge werkloosheid.

De huidige Minister-president Mariano Rajoy van de Partido Popular startte zijn regeringsperiode direct met grootschalige bezuinigingen. De belangrijkste posten waarin werd gesneden zijn de sociale voorzieningen zoals, werkeloosheidsuitkeringen, de gezondheidszorg en het ambtenarenapparaat. Dit heeft tot veel onvrede geleid, maar als bet economisch herstel in 2014 daadwerkelijk zal gaan plaatsvinden met daarbij de creatie van nieuwe banen dan maakt de partij (ondanks veel interne problemen rondom corruptieschandalen) zeker kans om herkozen te worden in 2015. 


Laatste update: 28-01-2014